Νικόλας Κάλας ή Νικήτας Ράντος

Δεκέμβριος 31, 2016

Ο Νικόλας Κάλας ή Νικήτας Ράντος (Ελβετία, 27 Μαϊου 1907 – ΗΠΑ, 31Δεκεμβρίου 1988, πραγματικό όνομαΝικόλαος Καλαμάρης) ήταν ποιητής. Χρησιμοποιούσε επίσης τα ψευδώνυμα Μ. Σπιέρος και N.Calas στα θεωρητικά και κριτικά του κείμενα. Είναι ένας από τους πρώτους ποιητές που χρησιμοποίησαν ελεύθερο στίχο στην δεκαετία του ’30.

 

Γεννήθηκε στη Λωζάνη της Ελβετίας και ήταν γιος του Ιωάννη Καλαμάρη, εισοδηματία, και της Ρόζας Καρατζά. Από την πλευρά της μητέρας του καταγόταν από την παλιά φαναριώτικη οικογένεια Καρατζά ενώ ήταν απευθείας απόγονος του Γεώργιου Κουντουριώτη και του Μάρκου Μπότσαρη. Εγκαταστάθηκε μαζί με την οικογένειά του στην Αθήνα σε νεαρή ηλικία και σπούδασε στην Νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την περίοδο αυτή, δηλαδή μεταξύ 1924 με 1927 υπήρξε μέλος της Φοιτητικής Συντροφιάς. Το 1933 εξέδωσε ως Νικήτας Ράντος την πρώτη του συλλογή, Ποιήματα, και το 1934 αναχώρησε για το Παρίσι, όπου εντάχθηκε στην υπερρεαλιστική ομάδα. Στα προλεγόμενα ενός τρίτου μανιφέστου του υπερρεαλισμού, ο Αντρέ Μπρετόν τον κατέταξε στα «πιο φωτεινά και τα πιο τολμηρά» μυαλά της εποχής. Μέχρι το 1937 ζούσε ταξιδεύοντας ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι, όπου τελικά εγκαταστάθηκε μέχρι το 1939, όταν έφυγε για την Λισαβόνα, όπου έμεινε για έναν χρόνο, και μετά πήγε στην Νέα Υόρκη. Στην δεκαετία του ’60 και του ’70 ταξίδεψε στην Ελλάδα και παρέμεινε για μικρό χρονικό διάστημα, αλλά τελικά επέστρεψε στις ΗΠΑ, όπου έμεινε μέχρι τον θάνατό του το 1988.

Εκτός από το ποιητικό του έργο μετέφρασε Τ. Σ. Έλιοτ και Λουί Αραγκόν και συνεργάστηκε με ελληνικά και διεθνή περιοδικά όπου δημοσίευε θεωρητικά κείμενα και δοκίμια. Το 1977 τιμήθηκε με το Κρατικό βραβείο ποίησης για την συλλογή του Οδός Νικήτα Ράντου, που είχε δημοσιεύσει με το ψευδώνυμο Νικόλας Κάλας. Υπήρξε πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης, που ασπάστηκε τον τροτσκισμό, χωρίς δογματισμούς.

Υπήρξε ο πρώτος της γενιάς του που αναγνώρισε τη σημασία της ποίησης του Καβάφη ενώ έχει χαρακτηριστεί ως μια μοναχική φωνή πρωτοπορίας Μαρξιστών συνοδοιπόρων και των φίλων του αστών λογοτεχνών καθώς και ως αμφισβητίας. Γενικότερα ο Κάλας διαφοροποιήθηκε από την γενιά του ’30, άσχετα με το αν συγκαταλέγεται σε αυτή, αμφισβητώντας την ελληνικότητα που εισήγαγε η γενιά αυτή.

Παραπομπές

1. Αντρέ Μπρετόν, Μανιφέστα του Υπερρεαλισμού, εκδ. Δωδώνη, 1983, σ. 139
2. «Ο Νικόλαος Κάλας | Poeticanet». www.poeticanet.gr. Ανακτήθηκε στις 2015-12-17.
3. «Veranstaltung: «Nicolas Calas und der neugriechische Modernismus»». www.geisteswissenschaften.fu-berlin.de. 2008-12-03. Ανακτήθηκε στις 2015-12-17.
4. Δημήτρης Τζιόβας, Ο μύθος της γενιάς του Τριάντα, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2011, σελ. 179
5. Δημήτρης Τζιόβας, ο.π., σελ. 319

Βιβλιογραφία

• Ανδριόπουλος, Δ. Ζ, «‘Φροϋδομαρξιστική’ αισθητική. Η περίπτωση του Ν. Κάλας», Νέα Εστία 124 (1988), 1240-1248.
• Mario Vitti, «O ΝΙΚΗΤΑΣ ΡΑΝΤΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ (ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, 1930-1940)», Ἐπιστημονικὴ Ἐπετηρὶς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τομ. 16(1977) , σελ.451-464

Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ

• (2016)Υπερρεαλισμός και Η δημιουργία της ιστορίας, Άγρα
• (2002)Δεκαέξι γαλλικά ποιήματα και αλληλογραφία με τον Ουίλλιαμ Κάρλος Ουίλλιαμς, Ύψιλον
• (1998)Γραφή και φως, Ίκαρος
• (1997)Εστίες πυρκαγιάς, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός
• (1997)Η τέχνη την εποχή της διακύβευσης και άλλα δοκίμια, Άγρα
• (1997)Οδός Νικήτα Ράντου, Ίκαρος

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

• (2013)Ο κύκλος: Φύλλα του λόγου και της τέχνης, Οδός Πανός
• (2012)Εισαγωγή στην ποίηση του Καβάφη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
• (2012)Νικόλαος Κάλας: Βίος και πολιτεία, Ύψιλον
• (2010)Η νεοελληνική ερωτική ποίηση, Ελευθεροτυπία
• (2008)Η ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα, Μεταίχμιο
• (2008)Η ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα, Μεταίχμιο
• (2007)Όταν οι άγγελοι περπατούν, Μεταίχμιο
• (2003)Greece in Poetry, Libro
• (2002)Μια πολιτική αλληλογραφία 1967-1984, Άγρα
• (1999)Modern Greek Poetry, Ευσταθιάδης Group
• (1989)Γιώργος Θεοτοκάς, Νικόλας Κάλας: Μια αλληλογραφία, Πρόσπερος

Μεταφράσεις

• (1996)Συλλογικό έργο, Ανθολογία του μαύρου χιούμορ, Αιγόκερως

Ποίηση - Τὸ φῶς των

Νικήτας Ράντος ἤ Νικόλαος Κάλας (1907 - 1988)

                                    Τὸ φῶς των

Τὰ μάτια ποὺ ἀγαπῶ δὲν χάσαν τίποτες ἀπὸ τὸ ἐξαίσιο χρῶμα τῶν∙
τὸ μειδίαμα διεφύλαξε ὅλη τὴν τρυφερότητά του,
ἡ πνοὴ τὴν ἠδύ της,
ἡ φωνὴ ἴσως νὰ εἶναι ἀκόμα πιὸ μελωδική.
Ἀλλ’ ὅταν ἀνοίγω τὸ παράθυρο, ἡ θάλασσα παύεται,
ἡ εὐωδιὰ τῶν λιόδεντρων ἀντικατεστάθη ἀπὸ τὸν θόρυβον τοῦ ἄστεως.
Τὰ μάτια ποὺ ἀγαπῶ εἶναι πάντα ἐντόνως γαλανά.
Μόνο ὁ οὐρανός εἶναι ποὺ ἔχασε τὴν ἀντανάκλαση των.

~~~~~~~~~~~~~~

                              Κοντὰ στὸν ἄξονά τους…

Κοντὰ στὸν ἄξονά τους – μιὰ νύχτα, μιὰ νύχτα γιομάτη – ἀνοίξαμε,
κάτου ἀπὸ τὴ σκιὰ διπλωμένων πανιῶν, τὰ μαῦρα πέπλα τῆς χαρᾶς μας.
Κι ἀντὶς ἀπὸ γέλοια κι ἀντὶς ἀπὸ δάκρυα – δὲν εἴχαμε καιρὸ γιὰ τέτοιες ἐκδηλώσεις –
κλείσαμε τὰ ὁλάνοιχτα μάτια μας, ἀνοίξαμε τὰ σφραγισμένα μας χείλια.
Διπλασιάστηκε ἡ νύχτα καὶ μᾶς κατάπιε.
Ποτισμένη ἀπὸ μαῦρα φιλιά, φάνηκε ἄσπρη.
Σφιχτοδεμένοι, τὸν κόσμον ὅλο εἴδαμε ἀλλιῶς
– καὶ στὸ ἄγγιγμα τῶν δοντιῶν δυὸ στομάτων ἔτριξε ἡδονικὰ ὁ σκελετὸς τὴν ἀπόκρισή του.

____________

http://poetry-in-greece.blogspot.gr/1997/05/1907-1988.html

Νικόλαος Κάλας, [1907-1988]

Νκόλαος Καλαμάρης (1907-1988). 

Ο Nicolas Calas (γνωστός και με τα ψευδώνυμα Νικήτας Ράντος και Μ. Σπιέρος) γεννήθηκε στη Λωζάνη. Σε βρεφική ηλικία εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα, όπου έζησε ως το 1934 και σπούδασε στη νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του ήταν μέλος της Φοιτητικής Συντροφιάς, όπου γνωρίστηκε με τον Γιώργο Θεοτοκά και τον Ηλία Τσιριμώκο και άλλα μέλη του "Εκπαιδευτικού Ομίλου", στα χνάρια του Δημήτρη Γληνού. Στη συνέχεια μοίρασε τη ζωή του ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι (από το 1937 και για δύο χρόνια έμεινε μόνιμα στη γαλλική πρωτεύουσα) και από το 1939 και για ένα χρόνο έμεινε στη Λισσαβόνα. 

Στο Παρίσι ήρθε σε επαφή με τα τότε πρωτοποριακά καλλιτεχνικά ρεύματα, ιδιαίτερα με το σουρεαλισμό. Το 1942 εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη. Κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου υπηρέτησε εθελοντικά στο Office of war information και το 1945 πήρε την αμερικανική υπηκοότητα. 

Εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο Columbia, ως συνεργάτης στο πρόγραμμα "Research in Contemporary Cultures" και στο Πανεπιστήμιο Fairleigh Dickinson του New Jersey, όπου κατείχε τη θέση του Associate Professor of Art. Στην Ελλάδα επέστρεψε για λίγο στη δεκαετία του 1960, οπότε συνεργάστηκε με το περιοδικό "Πάλι", έφυγε και επέστρεψε μετά τη μεταπολίτευση του 1974. Κατά τη διάρκεια της δεύτερης αυτής επίσκεψής του έδωσε διαλέξεις και συνεργάστηκε με τα περιοδικά "Χνάρι" και "Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα", με τα οποία συνεργαζόταν ο φίλος του Μιχάλης Ράπτης (Pablo). Λίγο αργότερα επέστρεψε στις Η.Π.Α., όπου παρέμεινε ως το θάνατό του. Στα γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1929 με δημοσιεύσεις άρθρων στα περιοδικά "Φοιτητική Συντροφιά", "Νουμάς" και "Πειθαρχία". Το 1932 εξέδωσε την πρώτη ποιητική συλλογή που είχε τίτλο "Ποιήματα". Ενδεικτικές των επιρροών του από τα ρεύματα του γερμανικού εξπρεσιονισμού, του ρωσικού φουτουρισμού και του υπερρεαλισμού είναι οι ποιητικές πλακέτες "Ποιητικά τετράδια" που κυκλοφόρησε το 1936. Μαζί με τον Τάκη Παπατσώνη ο Κάλας υπήρξε πρώτος μεταφραστής του Τόμας Έλιοτ στα ελληνικά. 

Ο θεωρητικός προβληματισμός του Κάλας ξεκίνησε από το χώρο του ορθόδοξου μαρξισμού για να οδηγηθεί σταδιακά σε μια εκλεκτικότερη θεώρηση του σοσιαλισμού με επιρροές από τη θεωρία της ψυχανάλυσης του Freud. Αντιπροσωπευτικό του στοχασμού του είναι το δοκίμιο "Foyers d’ incendie", εκδομένο στο Παρίσι το 1938. 

Εδώ πρωτοχρησιμοποίησε το όνομα Nicolas Calas, με το οποίο συνεργάστηκε με τα έντυπα "View", "Possibilities", "Tiger’s eye", "Art News", "Art International", "Arts Magazine", "Art in America", "Art Forum", "XX Siecle", "Colloquio", και άλλα. Τιμήθηκε με το Α΄ Κρατικό Βραβείο ποίησης το 1977, για τη συλλογή "Οδός Νικήτα Ράντου". Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Νικόλα Κάλας βλ. Αργυρίου Αλεξ., "Ράντος Νικήτας", Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 9α. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988, Αργυρίου, Αλέξανδρος, "Διαδοχικές αναγνώσεις ελλήνων υπερρεαλιστών". Αθήνα, Γνώση, 1983 και Σαρρής, Κύριλλος "Πρόλογος για το Νικόλα Κάλας" στον τόμο "Η τέχνη την εποχή της διακύβευσης και άλλα δοκίμια του Νικόλα Κάλας"· μτφ. Ανδρέας Παππάς. Αθήνα, Άγρα, 1997.

(Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.).

Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ
(2016)	Υπερρεαλισμός και Η δημιουργία της ιστορίας, Άγρα
(2002)	Δεκαέξι γαλλικά ποιήματα και αλληλογραφία με τον Ουίλλιαμ Κάρλος Ουίλλιαμς, Ύψιλον
(1998)	Γραφή και φως, Ίκαρος
(1997)	Εστίες πυρκαγιάς, Gutenberg - Γιώργος & Κώστας Δαρδανός
(1997)	Η τέχνη την εποχή της διακύβευσης και άλλα δοκίμια, Άγρα
(1997)	Οδός Νικήτα Ράντου, Ίκαρος
Συμμετοχή σε συλλογικά έργα
(2013)	Ο κύκλος: Φύλλα του λόγου και της τέχνης, Οδός Πανός
(2012)	Εισαγωγή στην ποίηση του Καβάφη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
(2012)	Νικόλαος Κάλας: Βίος και πολιτεία, Ύψιλον
(2010)	Η νεοελληνική ερωτική ποίηση, Ελευθεροτυπία
(2008)	Η ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα, Μεταίχμιο
(2008)	Η ελληνική ποίηση του 20ού αιώνα, Μεταίχμιο
(2007)	Όταν οι άγγελοι περπατούν, Μεταίχμιο
(2003)	Greece in Poetry, Libro
(2002)	Μια πολιτική αλληλογραφία 1967-1984, Άγρα
(1999)	Modern Greek Poetry, Ευσταθιάδης Group
(1989)	Γιώργος Θεοτοκάς, Νικόλας Κάλας: Μια αλληλογραφία, Πρόσπερος
Μεταφράσεις
(1996)	Συλλογικό έργο, Ανθολογία του μαύρου χιούμορ, Αιγόκερως _______________ http://www.biblionet.gr/author/12402/%CE%9D%CE%B9%CE%BA%CF%8C% CE%BB%CE%B1%CE%BF%CF%82_%CE%9A%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CF%82